wtorek, 26 kwietnia 2016

Jak u Kafki

Nic nie piszę ostatnio, bo... piszę na fb. Możecie tam znaleźć prawie codzienne info o budowaniu tolerancji na sativex (pod tagiem #sativex) oraz o tym, jak się użeram z urzędami, głównie z UP. To naprawdę przypomina Kafkowski "Proces" - nikt nie wie, o co chodzi, nawet sam UP nie wie, o co mu chodzi (serio, moja pani z OPS się konsultowała z UP w tej sprawie i żadnej sensownej odpowiedzi nie uzyskała).

Planuję kolejny wpis o kolorowankach, tym razem o tych według klucza. Okazuje się, że to lepszy lek na demencję niż Memotropil.

niedziela, 17 kwietnia 2016

Fragment książki - o przemocy

"Każda próba narzucenia swojej woli innej osobie jest aktem przemocy" /Ghandi/. Warto to zapamiętać. Polecam zwłaszcza przemocowcom.


***
Poniżej cytuję znakomity wywiad. Cały, bo boję się, że zniknie kiedyś z sieci. Oczywiście źródło. A całą książkę już mam w schowku.



Jak opłakać trudne dzieciństwo. "Lepiej pożegnać się z nadzieją, że rodzic, który krzywdził się zmieni"

Agnieszka Jucewicz


Dorosłe dzieci w pewnym momencie zbierają się na odwagę i przypominają rodzicom o krzywdach, których doznały w dzieciństwie. Marzą, że usłyszą: "Kocham cię takiego, jaki jesteś". Szanse na to są nikłe - mówi psychoterapeutka Ewa Chalimoniuk. I radzi: spróbuj zrozumieć swojego rodzica. Nie oczekuj, że przyzna się do winy. A jeśli trzeba, odejdź.


Co takiego sprawia, że dorośli ludzie zrywają kontakt ze swoimi rodzicami?

- Najczęściej decydują się na to osoby z rodzin dysfunkcyjnych, wobec których dochodziło do emocjonalnych, fizycznych albo seksualnych nadużyć. Ale też ludzie, którzy czują się nieprzyjmowani przez rodziców takimi, jacy są - bo na przykład nie chodzą do kościoła albo mają inną orientację seksualną. To są również ci, których rodzice w ogóle nie widzieli.


Jak to?

- Miałam pacjentkę, której matka nigdy „nie pamiętała”, ile ona ma lat, „nie wiedziała”, co studiuje, i za każdym razem, kiedy się z nią widziała, stawiała na stół mięso, chociaż córka była wegetarianką. Nic się nie zmieniło, kiedy pacjentka miała lat sześćdziesiąt, a jej matka - osiemdziesiąt pięć. Matka nigdy nie była zainteresowana tym, żeby kochać, tylko wyłącznie tym, żeby ją kochano.

Zresztą takie dzieci potem w dorosłym życiu często doświadczają powtórnego, a nawet wielokrotnego odrzucenia przez rodziców.

Jak takie powtórne odrzucenie wygląda?

- Na przykład ludzie ci w pewnym momencie zbierają się na odwagę i przypominają rodzicom o krzywdach, których doznali w dzieciństwie, albo upominają się o szacunek dla swoich wyborów. Liczą na to, że ich krzywda zostanie w końcu uznana, że zostaną przez tych rodziców wreszcie przyjęci - ze swoim żalem, złością, poczuciem opuszczenia. Im już nie chodzi o słowo „przepraszam”, ale o akceptację...

Dzieci często doświadczają powtórnego odrzucenia w dorosłym życiu (fot. iStockphoto.com)

Chcieliby usłyszeć: „Kocham cię takiego, jaki jesteś”?

- To jest to największe marzenie, ale chyba w takich przypadkach nadzieja na to, że to się usłyszy i że to będzie szczere - jest niewielka. Oni chcieliby przynajmniej usłyszeć: „Masz rację, było tak, jak mówisz” albo „Tak, to prawda, nie widzieliśmy ciebie, nie zdawaliśmy sobie sprawy, że ty tak przeżywasz. Widzieliśmy tylko swoje wyobrażenia, swoje potrzeby, swoje lęki, swoją złość”. To nie muszą być dokładnie te słowa. Chodzi o przekaz, intencję.

A co zwykle słyszą?

- „A co ty mi opowiadasz!”, „Wymyślasz sobie!”, „Chyba nie wiesz, do kogo mówisz?!”. Pamiętam pacjentkę, która była wykorzystywana seksualnie przez ojca, a kiedy po latach terapii, wspierana przez męża i jego rodzinę, zdobyła się na to, żeby się z nim skonfrontować, usłyszała: „Sama się o to prosiłaś!”. Zresztą matka powiedziała jej to samo. Wina po raz kolejny została przerzucona na nią.

Zerwanie więzi jest dla takich osób rodzajem ratunku?

- Nie w sensie życia, chociaż i tak się dzieje. Ale w sensie ochrony elementarnej godności, szacunku do siebie, poczucia własnej wartości, a przede wszystkim - kondycji psychicznej. Osoby, które decydują się na ten krok, mówią, że kontakt z rodzicem, który bez przerwy ich odrzuca, powoduje chaos emocjonalny. One nie wiedzą, co mają myśleć, kto ma rację, czy mają prawo tak się czuć. Po takim kontakcie czują się wręcz „chore” i muszą długo dochodzić do siebie. W grupie, w której pracuję z takimi osobami, ktoś powiedział, że po każdej wizycie u rodziców czuje się, jakby mu upuszczano krew. Coś w tym jest. Wycofanie się z takiej destrukcyjnej relacji sprawia, że przestaje się żyć w napięciu, w ciągłym oczekiwaniu, że może rodzice wreszcie mnie usłyszą.

A co z nadzieją, że oni się jednak zmienią?

- Ona jest wiecznie żywa. W tym pierwszym odruchu zerwania kontaktu zwykle o to chodzi, żeby rodzic przejrzał na oczy, zobaczył, co traci. I przez tę stratę zobaczył mnie.

Z taką nadzieją chyba trudno się pożegnać?

- A ja myślę, że czasem właśnie trzeba. To nie oznacza, że koniecznie musimy się pożegnać z tym konkretnym rodzicem, ale właśnie z nadzieją, że on będzie inny.

Bo nie będzie?

- Mała szansa, że on się diametralnie zmieni, że pójdzie na terapię, zobaczy swoją odpowiedzialność. Chociaż czasem takie radykalne cięcie sprawia, że ten rodzic się reflektuje, coś na miarę swoich możliwości zaczyna rozumieć - i tę więź można próbować odbudować na nowych zasadach, jeśli jest wola z obu stron. I jeśli on nie udaje, że się zmienił, wyłącznie z lęku, że zostanie sam. Ale ta relacja nigdy nie będzie taka, jak ją sobie wymarzyliśmy.

Bardzo często wina za odrzucenie w dzieciństwie jest przerzucana przez rodziców na dzieci (fot. iStockphoto.com)

Co pomaga nam zaakceptować to, że ten rodzic się już nie zmieni?

- Dostrzeżenie, że on być może nie potrafił inaczej, że może sam był ofiarą nadużyć. Tak samo jak on krzywdził nas, jego krzywdziła na przykład matka, a wcześniej matka matki. Takie wzorce często są przekazywane z pokolenia na pokolenie nieświadomie. Nie chodzi o to, żeby tego rodzica usprawiedliwiać, tylko żeby zobaczyć go w całym kontekście.

Jeśli krzywda jest wielka, to trudne.

- Czasem to wręcz niemożliwe. Trzeba się bardzo wzmocnić, żeby umieć i chcieć to zobaczyć, ale to się dzieje. Ludzie to robią przy pomocy terapeutów, wspierających przyjaciół albo kiedy założą rodzinę i znajdą w niej oparcie. Zaczynają widzieć, że owszem, mają swoje ograniczenia i wady, ale to nie oni są zaburzeni, to nie oni zawinili, chociaż wciąż to słyszą. Znajdują w sobie tyle siły, że umieją postawić rodzicom granicę i nie dają się dłużej ranić. Przeżywają stratę tego, czego nie dostali, a co im się należało „jak psu micha”, ale też umieją się dokopać do tych - jak to nazywam - „wysepek dobra”, na których da się zbudować coś pozytywnego.

Co może być taką „wysepką dobra”?

- To może być nawet poczucie wdzięczności, że ja żyję dzięki nim, że dzięki nim mam męża, dzieci, które są dzisiaj dla mnie najważniejsze na świecie. Może oni nigdy mnie nie przytulili, nigdy nie powiedzieli „kocham”, ale za to zawsze byłam syta, ubrana, miałam książki. To już coś. To nie muszą być wielkie rzeczy.

Miałam pacjenta, który miał dramatyczną relację z ojcem katem, był po próbie samobójczej. Czuł, że zawiódł w roli męża i syna, i to było dla niego nie do zniesienia. Na początku wydawało się, że w jego historii rodzinnej są tylko zgliszcza, że nie uda mu się zobaczyć w tym ojcu niczego dobrego, ale po jakimś roku zaczęło mu się przypominać, jak ojciec pękał z dumy, kiedy on zwyciężał w walkach na pięści na podwórku z innymi chłopcami. Bo ojciec z kolegami wymyślili sobie taką rozrywkę, że synów wystawiali do „walk kogutów”.

I to wspomnienie naprawdę pozwoliło mu jakoś ocalić tę relację w pamięci?

- Paradoksalnie - tak, chociaż na początku musiał wyrzucić z siebie całą tę żółć, nienawiść i złość na ojca, ale też ulgę, którą poczuł, kiedy ojciec zapił się na śmierć. Kiedy te emocje się w nim przewaliły, zaczęło do niego wracać to, co dobre. Te chwile dumy ojca z syna, ale też to, że ojciec był oczytany, inteligentny, mimo że był jednocześnie przemocowcem i alkoholikiem.

Złe wzorce wychowawcze często są przekazywane z pokolenia na pokolenie nieświadomie (fot. iStockphoto.com)

Czy jeśli uda się znaleźć te „wysepki dobra”, to można spróbować kontakt odnowić?

- To zależy, na ile człowiek czuje się mocny, na ile będzie umiał stawiać granice. Bo może się okazać, że nie jesteśmy jeszcze tacy silni, jak nam się wydaje, i pierwsza czy kolejna próba skończy się jak zwykle - awanturą i cierpieniem. Bo w takich dysfunkcyjnych relacjach ten taniec jest trudno przerwać, pracowało się przecież nad jego choreografią latami.

Myślę też, że stawianie granic nie może być jedynie pustym szantażem emocjonalnym.

Co to znaczy?

- Jeśli ktoś na przykład jedzie do matki, która całe życie wyrzucała mu, że źle żyje, źle wybiera, i od progu jest witany tym samym pytaniem co zawsze: „Wyszłaś już za mąż? Dlaczego nie wyszłaś?”, a później dalej: „Nic ci się nie udało, dzieci nie masz, rodziny nie masz” - to taka osoba może odpowiedzieć matce: „Jeśli jeszcze raz tak powiesz, to wychodzę i długo mnie nie zobaczysz”. Jednak jeśli zostanie mimo wszystko, to będzie tylko szantaż. I to niczego tej matki nie nauczy. Ja bym była za tym, żeby się zachować w takiej sytuacji konsekwentnie i jak się mówi, że się wyjdzie - wychodzić. Tylko w ten sposób można dać temu rodzicowi do zrozumienia, że jeśli zależy mu na utrzymaniu więzi, to pewnych rzeczy nie wolno mu robić. I już. To wymaga determinacji i przypomina, brzydko mówiąc, tresurę zwierzaka.

Ale samo wyjście też może nie wystarczyć?

- No, nie. Trzeba się nauczyć nie brać tego do siebie. Odebrać poczuciu winy i odpowiedzialności za rodzica władzę nad nami. Jeśli mamy oparcie w innych bliskich ludziach, którzy nas utwierdzają w przekonaniu, że jesteśmy coś warci, to się może udać.

Dlaczego dajemy się przygnieść przez poczucie winy i odpowiedzialność?

- Bo w sytuacjach, o jakich rozmawiamy, często mechanizm jest taki, że to dziecko bardzo wcześnie zamienia się rolami z rodzicem i zaczyna być rodzicem swojego rodzica.

Kiedy to się dzieje?

- Już w pierwszych miesiącach życia, kiedy ta relacja się dopiero kształtuje. Zwykle to są takie sytuacje, gdy rodzic jest nieempatyczny, ślepy na potrzeby dziecka. Z różnych powodów - bo jest chory, depresyjny, bo jest zajęty piciem albo skoncentrowany przede wszystkim na relacji małżeńskiej z alkoholikiem. W każdym razie on nie ma już w sobie przestrzeni, żeby empatycznie reagować na płacz dziecka, żeby zobaczyć, co temu dziecku jest potrzebne, co ono tak naprawdę mówi, co lubi, jakie w ogóle jest. Karmi je nie dlatego, że ono jest głodne, ale dlatego, żeby uspokoić siebie i mieć poczucie dobrze wykonanego obowiązku. Takie dziecko szybko uczy się zgadywać i zaspokajać potrzeby rodzica, bo wie, że bez niego nie przeżyje. Dostraja się do niego i staje się przedwcześnie dojrzałe. Rezygnuje z bycia dzieckiem, żeby zapewnić sobie, rodzicom, czasem i rodzeństwu, podstawowe bezpieczeństwo, a to przecież nie jest rola dziecka! Kiedy stanie się dorosłe i wreszcie uda mu się powiedzieć: „Dość! Nie będziesz mnie znowu szantażowała tym, że umrzesz, jeśli ja się nie pojawię” albo „Nie będziesz mnie więcej upokarzał!”, to wtedy po raz pierwszy w życiu odwraca ten wzorzec i mówi: „Teraz zadbam o siebie, nie o ciebie!”.

To, co pani mówi, ma w sobie moc, ale przecież często temu zerwaniu kontaktu wcale nie towarzyszą pozytywne emocje.

- Oczywiście, bo to jest proces. Na początku często pojawia się zdziwienie: „Jak to? To ja to zrobiłem? Miałem odwagę?”. Często towarzyszy temu duma, ale też strach - i co teraz będzie? Jest poczucie straty, smutek. Ale z tej mieszanki różnych emocji wyłania się też jakaś prawda. To dorosłe dziecko zaczyna wreszcie nazywać rzeczy po imieniu, odzyskuje prawo do swoich potrzeb, uczuć, do wyrażania emocji, głównie złości i żalu, bo one są często zablokowane. Warto też dopuścić do siebie myśl, że może już nigdy nie będziemy razem, może tej relacji w żaden sposób nie da się naprawić, chociaż nie wiemy tego, bo to jednak nie jest jeszcze śmierć. Ale warto być na to przygotowanym i pamiętać, że większość rodziców stara się dbać o dzieci najlepiej, jak potrafi, choć to niekoniecznie się przekłada na bycie „wystarczająco dobrym rodzicem” z powodu ich własnych ograniczeń i problemów. Małe dziecko nie musi rozumieć tych zawiłości, nie odpowiada za nie, ale dorosłe dziecko jest już w stanie uwzględnić to w całościowym stosunku do rodziców.

Zdarza się, że bolesne wspomnienia z dzieciństwa uniemożliwiają normalne relacje dziecka i rodzica w dorosłym życiu (fot. Pixabay.com)

Jeśli się zrobi ten porządek w emocjach - co dalej?

- Może wtedy będziemy w stanie dostrzec, że mimo wszystko coś od rodziców dostaliśmy, że tak zupełnie nas nie zniszczyli i że może jesteśmy im w stanie coś dać. To będzie znaczyło, że patrzymy już na nich oczami osoby dorosłej, a nie skrzywdzonego dziecka.

Co możemy być im w stanie dać?

- To zależy od tego, ile sami od nich dostaliśmy. Jeśli niewiele, to może już rozmowa z nimi przez telefon raz na jakiś czas, pytanie „jak się czujesz?” - to będzie dużo. Może wizyta raz w roku, dawanie co miesiąc pieniędzy, żeby ten rodzic nie umarł z głodu? Tyle ile czujemy się na siłach. Chociaż są też tacy, którzy dostali od rodziców tyle co nic, nigdy się nie doczekali ich akceptacji, ale na przykład dojrzewają do tego, aby z takiego poczucia, że nie są „złymi ludźmi”, wziąć na siebie tę powinność - i na przykład organizują nad starymi rodzicami opiekę albo jeżdżą do nich regularnie, chociaż ich nie lubią, nie mają o czym z nimi rozmawiać, źle się u nich czują. Znam osobę, która choć ma trudną relację z ojcem, odwiedza go raz w miesiącu w rodzinnym mieście, ale zawsze przy okazji spotyka się z koleżankami z dawnych lat albo organizuje sobie tam spotkanie służbowe, by nie mieć poczucia, że jedzie wyłącznie w jednym celu.

Są też tacy, którzy w ogóle sobie tego nie wyobrażają. Myśl, co zrobią, kiedy zadzwoni telefon z informacją, że matka czy ojciec, którego nie widzieli od lat, właśnie umiera bądź umarł, ich paraliżuje.

Jechać, nie jechać?

- Każdy sam musi osądzić, ile zdoła unieść. Są ludzie, którzy pojadą, są tacy, którzy dopiero po latach zapalą świeczkę na grobie. Ale znałam kobietę, której z kolei matka się wyrzekła. Kiedy córka była młodą dziewczyną, powiedziała jej, że nie chce jej więcej widzieć. Powód, który ją do tego skłonił, był nieadekwatny. Ta dziewczyna latami żyła z poczuciem skrzywdzenia i niesprawiedliwości, ale też z lękiem, że nie tylko matka ją obwinia, ale że inni także obwiniają ją o to, że jest wyrodnym dzieckiem. Kiedy matka zaczęła się starzeć, ona coraz częściej myślała, jak się zachowa, kiedy się dowie, że matka jest chora albo umierająca. Była tym przerażona.

Czego się bała?

- Różnych rzeczy. Własnej wściekłości, że została tak potraktowana. Bała się, że matka znów ją odrzuci i obwini, ale też tego, że będzie od niej czegoś chciała, a ona miała do niej taką urazę, że nie czuła się na siłach, aby jej coś dać. Ale pod koniec terapii zaczęła w sobie tę siłę odnajdować i nieśmiało dopuszczać myśl, że gdyby trzeba było matce podać ostatnią szklankę wody, to ona to zrobi. Już nie dla matki nawet, nie dla innych, ale dla siebie. I będzie potrafiła się z matką skonfrontować w taki sposób, że jej to już nie naruszy, że jeśli nawet matka na łożu śmierci powie: „Po co przyjechałaś? Przecież ci mówiłam, że nie jesteś moją córką”, to jej to nie zabije.

Odbudowanie relacji z rodzicami w dorosłym życiu, wymaga zaakceptowania błędów, które popełnili (fot. Pixabay.com)

Koleżanka, która wiele lat temu zerwała kontakt z ojcem, który bił ją i całą rodzinę, a potem chciał lać jej dzieci, powiedziała, że ona się już z tym pogodziła, ale najtrudniej jest jej z tym, że wciąż jest oceniana przez innych: „Jak możesz? To w końcu ojciec!”.

- No właśnie, mówi się o szacunku, o granicach, ale zwykle dotyczy to jednej strony - rodziców, rzadko dzieci. To wynika z naszego uwarunkowania religijno-kulturowego; dziecko stosunkowo od niedawna ma podmiotowość i widziane jest jako autonomiczny, odrębny człowiek, który ma swoje potrzeby, emocje. Niestety, rodzice wciąż bardzo często traktują swoje dzieci jak przedłużenie siebie.

Urodziłam cię, spłodziłem cię, to mi się należy.

- To coś więcej: urodziłam cię, spłodziłem cię, więc jesteś moją własnością. Kiedy tak się myśli, trudno przyjąć, że dziecku też należy się szacunek, że ono też ma jakieś prawa.

Tracąc więź z rodzicem, co naprawdę tracę?

- Część siebie. Przygotowując się do tej rozmowy, pomyślałam o takiej metaforze, że to jest trochę tak, jakbyśmy się zdecydowali na amputację zainfekowanej ręki czy nogi, żeby ta gangrena już nas nie toczyła. Przeżyjemy. Będziemy zdrowi. Ale kulawi albo jednoręcy.

Myślę, że traci się też nadzieję na to, iż jest się kochanym przez najważniejsze dla nas osoby - tak bezwarunkowo, za to, że jesteśmy tacy, jacy jesteśmy. Traci się też przynależność do rodziny. Często odcinając się od korzeni, mamy też poczucie dodatkowego ciężaru - że pozbawiając nasze dzieci kontaktu z babcią czy dziadkiem, w jakiś sposób je okaleczamy.

Ale też chronimy? Przecież chodzi o to, żeby gangrena nie rozprzestrzeniała się dalej...

- Oczywiście, ale to jest skomplikowane. Bo czasem może się okazać, że dziadkowie będą dla wnuków inni, niż byli dla nas - bo są mniej przyciśnięci przez życie, przez relacje z mężem czy żoną, że ta odpowiedzialność za wnuki jest mniejsza i łatwiej ją unieść. I jest szansa, że w stosunku do wnuków będą się zachowywać bardziej przytomnie niż w stosunku do nas.

Trzeba też pamiętać, że nasze dzieci chroni również to, iż to my jesteśmy dla nich najważniejsi, w nas mają oparcie. I my możemy im na przykład wytłumaczyć, że babcia ma tak, że najpierw rozkręca zabawę, angażuje się w nią, a jak się zmęczy, to robi się wściekła i wrzeszczy na nie, że zrobiły bałagan i głośno się zachowują. Możemy wyjaśnić dzieciom coś, czego nikt nam nie wyjaśniał, i je w ten sposób „odbarczyć” z poczucia winy, które znamy.

Możemy też zdecydować, że nie chcemy zostawiać dzieci pod opieką babci.

- Możemy. Teraz mamy wybór.

A kiedy tego kontaktu z rodzicami nie mamy w ogóle, a dzieci o dziadków pytają?

- To przecież nic nie stoi na przeszkodzie, żeby o nich opowiedzieć tak, jak się potrafi. Ile uważamy za stosowne. Można w ten sposób poszukać tych „wysepek dobra”, ale też nie idealizować. Nie ma takiej potrzeby.

Co jeśli rodzic naciska na kontakt, a my wiemy, że zdrowiej dla nas będzie go nie mieć?

- Jeżeli naciska, a my wiemy, że dalej będziemy to odchorowywać albo że ucierpi na tym nasza rodzina, bo ten rodzic z butami wejdzie w nasze życie, jeśli mu na to pozwolimy, nie szanując nikogo ani niczego, to niestety, musimy wytrwać w tym, co jest dla nas ważniejsze. Czy to, że będę mieć kontakt ze swoją matką, która co tydzień mówi mojej żonie, jaka jest beznadziejna, a mnie - jak się na mnie zawiodła i jak ją strasznie opuściłem? Czy to, że moja żona będzie cierpieć, że ja będę cierpieć i mieć poczucie winy, ale za to moja matka będzie zadowolona? Trzeba się na coś zdecydować i to jest bolesne. Warto jasno postawić sprawę: albo matka będzie szanować moje warunki, na których ma mieć ze mną kontakt, albo tego kontaktu nie będzie.

Dziecko stosunkowo od niedawna ma podmiotowość i widziane jest jako autonomiczny, odrębny człowiek, który ma swoje potrzeby, emocje (fot. Pixabay.com)

Są ludzie niezmiennie niszczeni przez rodziców, a mimo to decydują się trwać w tej relacji. Dlaczego?

- Z lęku. Co ludzie powiedzą, ale też co ja sam będę myślał o sobie, kiedy tę relację poluźnię lub wręcz zerwę. Znam kobietę, którą matka trzymała całe życie na smyczy i zawsze uważała, że córka jest dla niej, a nie ona dla córki. Ta kobieta jest piękna, wykształcona, po czterdziestce, ale nie udało jej się ułożyć życia prywatnego. Wciąż zabiega o to, by matka wreszcie była z niej zadowolona. I wciąż jej się wydaje, że za mało dla matki robi.

A co robi?

- Matka ostatnio poważnie zachorowała, więc córka znalazła jej świetny szpital, dobrych lekarzy, zagwarantowała opiekę na najwyższym poziomie - ale usłyszała, że jest wyrodną córką, że matkę w tym szpitalu umieściła. Od trzech lat nie wyjechała na urlop, bo każdą chwilę poświęca na to, żeby jechać do matki, żeby z nią pobyć, za każdym razem narażając się na stek obelg i przykrości.

A chciałaby gdzieś pojechać?

- Chciałaby, ale „matki się przecież nie zostawia”. Ten głos w jej głowie: co ludzie powiedzą?, a tak naprawdę: co matka powie? - kompletnie ją blokuje. No a przecież w sumie wiadomo, co matka powie. Kolejny problem polega na tym, że jeśli nawet udałoby się jej z tej matni w końcu wyrwać, zdobyć się na odwagę i wyjechać, to ona nie bardzo ma nawet z kim, bo przez te wszystkie lata dbała o matkę, ale nie nauczyła się dbać o siebie. I to wcale nie są rzadkie przypadki.

Ostatnio zresztą ktoś mi opowiadał o pewnej kobiecie, którą spotkał za granicą. Też miała bardzo pogmatwaną relację z matką i z lęku przed nią zajmowała się nią do jej śmierci. Cały czas żyjąc nadzieją, że jak już matkę pochowa, to zacznie wreszcie żyć. Jej matka umarła, kiedy ona miała lat sześćdziesiąt. I okazało się, że już na wszystko jest za późno, że ona już nie ma siły spełniać swoich marzeń, już nie otworzy kwiaciarni, którą chciała mieć, z nikim się nie zwiąże, bo nie potrafi - że w pewnym sensie zaprzepaściła swoje życie.

Czyli śmierć matki od niczego jej nie wyzwoliła?

- Bo śmierć sama w sobie niczego nie rozwiązuje. Jeśli my nie dokonamy tej separacji wcześniej, to śmierć niczego nie zmieni. Będziemy jeździć co drugi dzień na ten grób, jeśli nie realnie, to symbolicznie. Będziemy mieć poczucie winy, zatruwać się myślami. Będziemy na okrągło przeżywać te krzywdy, tę złość, ten żal. Bo tak naprawdę tylko dobra więź z rodzicem pozwala na dobrą separację - uzyskanie dorosłej autonomii, wzajemny szacunek. Jeśli to nie miało miejsca, musimy w dorosłym życiu, niestety, włożyć w to więcej wysiłku. W przeciwnym razie nawet wyjazd na drugi koniec świata niczego nie załatwi.



Wywiad jest fragmentem książki Agnieszki Jucewicz „Wybieraj wystarczająco dobrze” - zbioru rozmów z psychologami i psychoterapeutami o trudnej sztuce wyboru. Współczesny świat każe nam nieustannie wybierać. Zawsze można więcej, szybciej, dalej, a ci, którzy nie dają rady - po prostu niewystarczająco się starają. Jak wybrnąć z tego labiryntu złudzeń? Jak radzić sobie z lękiem przed popełnianiem błędów? Na te i wiele innych pytań odpowiadają w książce m.in. Zofia Milska-Wrzosińska oraz Wojciech Eichelberger.